Tematyka ustalania treści prawa obcego pojawiała się zarówno w moich publikacjach, jak i w prowadzonych szkoleniach dla sędziów. Żywo interesuję się praktyką stosowania instytucji opinii biegłego z zakresu prawa obcego (art. 1143 KPC).

W 2010 r. zaangażowałem się w pracę nad polskim raportem krajowym w ramach ewaluacji praktyki stosowania prawa obcego sporządzanej przez Szwajcarski Instytut Prawa Porównawczego na zlecenie Komisji Europejskiej.

Sporządzałem jako biegły sądowy ad hoc i uczestniczyłem w opracowaniu następujących opinii prawnych z zakresu prawa obcego:

1. opinia dotycząca testamentu wspólnego w prawie niemieckim na zlecenie Sądu Rejonowego w Opolu (VII 2008) wraz z Dr. iur. M. Krzymuskim,

2. opinia dotycząca testamentu wspólnego w prawie niemieckim na zlecenie Sądu Rejonowego w Opolu (XII 2009),

3. opinia dotycząca polskiego prawa alimentacyjnego na zlecenie Amtsgericht w Elmshorn (X 2010), wraz z prof. dr A. Wudarskim,

4. opinia z zakresu niemieckiego prawa rzeczowego (nabycie własności samochodu) na zlecenie Sądu Rejonowego w Słupsku (VIII 2011),

5. opinia z zakresu niemieckiego prawa rzeczowego (nabycie własności samochodu) na zlecenie Sądu Okręgowego w Poznaniu (I 2012),

Z uzasadnienia wyroku SO w Poznaniu wydanego w sprawie:
Ponieważ uzyskane od Ministra Sprawiedliwości informacje okazały się niewystarczające do ustalenia w szczególności sposobu interpretacji wskazanych przepisów prawa niemieckiego oraz oceny prawnej praktyki obrotu przy sprzedaży samochodów osobowych – Sąd na podstawie przepisu art. 1143 § 3 k.p.c. celem ustalenia treści prawa i praktyki sądowej w Republice Federalnej Niemiec według stanu obowiązującego w dniu 22.06.2007 r. dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu niemieckiego prawa cywilnego powołując biegłym pracownika Europejskiego Uniwersytetu Viadrina we Frankfurcie nad Odrą mgra Marcina Margońskiego. Biegły sporządził przedmiotową opinię [k. 554-564], która w ocenie Sądu w sposób wiarygodny, spójny i logiczny przedstawiła treść prawa niemieckiego oraz praktykę sądową, niezbędną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. (...) Sąd uznał za zbędne wydanie opinii uzupełniającej, o co wnosiła strona pozwana. (...)

6. opinia dotycząca przedawnienia, zapłaty cudzego długu i wybranych problemów niemieckiego prawa zobowiązań na zlecenie Sądu Rejonowego w Słupsku (III 2012),

7. opinia z zakresu niemieckiego prawa rzeczowego (zbycie przez kupującego - przed zapłatą ceny sprzedaży - rzeczy kupionej z zastrzeżeniem na rzecz sprzedawcy własności rzeczy sprzedanej) na zlecenie Sądu Okręgowego w Poznaniu w postępowaniu karnym (V 2012),

8. opinia z zakresu niemieckiego prawa spadkowego dotycząca wysokości udziału małżonka dziedziczącego z ustawy w zbiegu z dziećmi spadkodawcy (stosunek § 1931 do § 1371 BGB) na zlecenie Sądu Rejonowego w Rykach (XI 2012),

9. opinia z zakresu niemieckiego prawa kolizyjnego, dotycząca braku odesłania zwrotnego w zakresie dziedziczenia po obywatelu niemieckim nieruchomości położonych w Polsce, oraz niemieckiego prawa spadkowego, dotycząca dziedziczenia ustawowego przez rodzeństwo, na zlecenie Sądu Rejonowego w Kętrzynie (I 2013),

10. opinia z zakresu międzynarodowego prawa spadkowego (skutki oświadczenia o rezygnacji z udziału w spadku obejmującym majątek ruchomy i nieruchomości położone w Polsce, złożonego z podpisem poświadczonym przez niemieckiego notariusza) na zlecenie Sądu Rejonowego w Prudniku (VII 2013),

11. opinia dotycząca roszczeń regresowych niemieckiej kasy chorych względem ubezpieczyciela sprawcy wypadku komunikacyjnego na gruncie prawa niemieckiego na zlecenie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy (VII 2013) - wraz z Dr. iur. Marcinem Krzymuskim,

12. opinia z zakresu niemieckiego prawa spadkowego dotycząca wysokości udziału małżonka dziedziczącego z ustawy w zbiegu z dziećmi spadkodawcy na zlecenie Sądu Rejonowego w Grodzisku Wielkopolskim, X Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w Wolsztynie (XII 2013),

13. opinia z zakresu niemieckiego prawa spadkowego dotycząca ważności i skutków prawnych umowy dziedziczenia / umowy darowizyny na wypadek śmierci, sporządzonej w zwykłej formie pisemnej przez obywatelkę niemiecką zamieszkałą w Polsce, a dotyczącej położonej w Polsce nieruchomości - na zlecenie Sądu Rejonowego w Prudniku, VI Zamiejscowy Wydział Cywilny z siedzibą w Głubczycach (II 2014),

14. opinia dotycząca formalnej ważności testamentu wspólnego sporządzonego w Niemczech przez małżonków będących obywatelami polskimi - na zlecenie  Sądu Rejonowego w Kędzierzynie Koźlu (II 2014),

15. opinia dotycząca uchylenia się od skutków prawnych złożonego oświadczania o odrzuceniu spadku na gruncie prawa niemieckiego - na zlecenie  Sądu Rejonowego w Opolu (III 2014),

16. opinia dotycząca związania testatora po śmierci współmałżonka rozrządzeniami własnymi zawartymi w testamencie wspólnym sporządzonym wraz ze zmarłym współmałżonkiem na gruncie prawa niemieckiego - na zlecenie  Sądu Okręgowego w Szczecinie (V 2014),

Z uzasadnienia postanowienia SO w Szczecinie wydanego w sprawie:
Sąd Okręgowy zatem uznał, iż sama treść § 2269 BGB nie daje podstaw do interpretacji zaprezentowanej przez Sąd I instancji. Nie posiadając jednak pełnej znajomości przepisów prawa niemieckiego, w tym być może uregulowań szczególnych, Sąd Okręgowy zasięgnął wiedzy specjalistycznej i w tym celu powołał biegłego ad hoc z zakresu prawa niemieckiego na okoliczność stosunku obu przedmiotowych testamentów do siebie. Opinia dnia 5 maja 2014 r. przedstawiona przez
dr. iur. Marcina Margońskiego na przedstawione zagadnienie udzieliła bardzo dogłębnie przeanalizowanej i jasnej odpowiedzi. Wnioski płynące z opinii zostały poparte przepisami prawa niemieckiego i polskiego. Sąd Okręgowy opinię w całości zaakceptował. Nie wpłynęły zarzuty do opinii."

17. opinia dotycząca prawa właściwego w sprawie spadkowej po obywatelu Wenezueli zamieszkałym w Polsce, ważności testamentu sporządzonego na Teneryfie i skutków postanowień dotyczących dziedziczenia zawartych w umowie majątkowej małżeńskiej zawartej w Wenezueli - na zlecenie Sądu Rejonowego Poznań - Grunwald i Jeżyce w Poznaniu - wraz z Rolandem Krause (V 2014),

Z uzasadnienia wydanego postanowienia:
" Zasadniczy dla oceny sprawy okazał się dowód z opinii zespołu biegłych powołanych ad hoc. Analiza dotychczasowych czynności procesowych podejmowanych przez sąd w ramach pierwotnego postępowania, zmierzających do uzyskania przepisów prawa wenezuelskiego pozwalających na ustalenie prawa właściwego dla prawidłowego rozpoznania sprawy, pozwoliła na stawianie dość kategorycznych diagnoz, iż zawiodła procedura określona w art. 1143 kodeksu postępowania cywilnego (Sąd odnosi się do udzielenia mu informacji przez Ministra Sprawieliwości - MM). (...). Opinia zespołu biegłych Rolanda Krause oraz Marcina Margońskiego spełniała wszelkie dalsze wymogi formalne stawiane takiemu dowodowi – w sposób kompleksowy i zupełny czyniła zadość wskazanej tezie dowodowej, rzeczowo i logicznie odpowiadała na interesujące sąd i zainteresowanych pytania. Konkluzja prezentowana przez naukowców została szczegółowo uzasadniona, jednocześnie wywody opinii były jasne i możliwe do weryfikacji pod względem logicznej poprawności zastosowanych przez metod badawczych. Lektura opinii nie nasuwała uzasadnionych wątpliwości sądu co do jej poprawności. Specjaliści w wywodach opinii zaakcentowali wszystkie istotne dla sprawy okoliczności związane z problematyką norm kolizyjnych prawa wenezuelskiego oraz pozostałych wchodzących w zakres analiz przepisów prawa innych państw."

Tekst opinii został opublikowany w czasopiśmie „Problemy Prawa Prywatnego Międzynarodowego”, t. 15, 2014, s. 87-104.

18. opinia dotycząca wyłączenia odpowiedzialności odszkodowawczej ubezpieczyciela sprawcy wypadku komunikacyjnego zgodnie z § 104 SGB VII ze względu na prawo poszkodowanego do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, wyrównania kosztów dojazdu członka rodziny do placówki medycznej, w której hospitalizowana jest osoba ranna w wypadku komunikacyjnym oraz wysokości i zasad zasądzania zadośćuczynienia w prawie niemieckim - na zlecenie Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa w Warszawie (VI 2014),

19. opinia dotycząca charakteru prawnego ugody zawartej między uczestnikami niemieckiego postępowania spadkowego zgodnie z prawem niemieckim i środków wypłaconych z tego tytułu spadkobiercy ustawowemu - na zlecenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kołobrzegu w postępowaniu podatkowym (XII 2014),

20. opinia dotycząca skuteczność złożonego w Niemczech oświadczenia o odrzuceniu spadku po niemieckim spadkodawcy - na zlecenie Sądu Rejonowego w Opolu (II 2015),

21. opinia dotycząca odrzucenia spadku w imieniu małoletniego w niemieckim prawie rodzinnym - na zlecenie Sądu Okręgowego we Wrocławiu (III 2015),

22. opinia dotycząca wymogu własnoręczność testamentu w prawie niemieckim i możliwości powołania się przez testatora na tekst niespisany przez niego własnoręcznie - na zlecenie Sądu Rejonowego w Kędzierzynie-Koźlu (V 2015),

23. opinia dotycząca cesji w prawie niemieckim i reprezentacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością prawa niemieckiego - na zlecenie Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy - wraz z Dorotą Banaszewską (VI 2015),

24. opinia dotycząca skutków zapłaty dokonanej do rąk niemieckiego syndyka masy upadłości na zlecenie Sądu Rejonowego w Opolu (IX 2015),

25. opinia dotycząca charakteru świadczeń rodzinnych (Kindergeld) wypłacanych rodzicowi i ich wpływu na świadczenia alimentacyjne - na zlecenie Sądu Okręgowego we Wrocławiu (XI 2015).

26. opinia dotycząca zakresu roszczeń odszkodowawczych związanych z wadą sprzedanej rzeczy i sposobu zgłoszenia wady sprzedawcy zgodnie z prawem niemieckim - na zlecenie Sądu Rejonowego w Słubicach (XII 2015),

27. opinia dotycząca prawa właściwego w sprawie spadkowej po obywatelu Norwegii zamieszkałym w Polsce (norweskiego prawa kolizyjnego) na zlecenie Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy (II 2016),

28. opinia dotycząca zakresu roszczenia regresowego przysługującego kasie chorych w stosunku do sprawcy szkody na podstawie § 116 ust. 1 SGB na zlecenie Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa w Warszawie (II 2016),

29. opinia dotycząca niemieckiego prawa majątkowego małżeńskiego w związku z nabyciem przez małżonka nieruchomości położonej w Niemczech na zlecenie Sądu Rejonowego Poznań – Stare Miasto w Poznaniu (VI 2016),

30. opinia dotycząca zasad odpowiedzialności związanej z prezentowaniem w obrocie prawnym spółki będącej Unternehmergesellschaft jako klasycznej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością prawa niemieckiego (Gesellschaft mit beschränkter Haftung) na zlecenie Sądu Okręgowego w Poznaniu - wraz z Dorotą Banaszewską (X 2016),

31. opinia dotycząca zasad osobistej odpowiedzialności członka zarządu niemieckiej GmbH w związku z zobowiązaniami spółki po umorzeniu postępowania upadłościowego wobec braku masy na zlecenie Sądu Okręgowego we Wrocławiu (XI 2016),

32. opinia dotycząca odpowiedzialności sprawy wypadku za koszty odholowania samochodu z Niemiec do miejsca zamieszkania właściciela uszkodzonego pojazdu w Polsce zgodnie z prawem niemieckim na zlecenie Sądu Rejonowego w Kędzierzynie-Koźlu (XI 2016),

33. opinia dotycząca przedawnienia roszczeń odszkodowawczych względem ubezpieczyciela sprawcy wypadku samochodowego oraz zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej w prawie niemieckim na zlecenie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku (IV 2017),

34. opinia dotycząca odszkodowania i zadośćuczynienia za szkody wynikające z wypadku komunikacyjnego dla Sądu Rejonowego w Kłodzku (w opracowaniu).

Odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące sporządzania opinii (informacja dla sędziów)

Fragment jednej z opinii dotyczących prawa niemieckiego.

Fragment jednej z opinii dotyczących prawa polskiego (po niemiecku).